Wayang???

Bathara Sambu nate kajibah ngebur samodra susu

Bathara Sambu utawa Sambo iku putra pambarepe Sanghyang Manikmaya, panguwasa Tribuwana, saka garwa sepisanan, Dewi Umayi.

Tembung Sambo tegese ambu utawa ganda, tanggung jawab, cukat trengginas, sinandhi, tangeh lamun, cetha lan tongkat utawa teken. Papan dununge Bathara Sambu ing Kayangan Swelagringging.
Prameswarine Bathara Sambu jenenge Dewi Hastuti, putrane putri Sanghyang Darmastuti, ateges uga putune Sanghyang Tunggal lan Dewi Darmani.

Bathara Sambu peputra cacah papat, yaiku Bathara Sambosa, Bathara Sambawa, Bathara Sambujana lan Bathara Sambodana. Bathara Sambo duwe hak pinuja dening para kang nganut agama Sambo (Hindhu) kanthi paugeran-paugeran kang mligi.

Ing kitab Pustakaraja kayadene kang kapethik ing buku Ensiklopedi Wayang Purwa, weton Balai Pustaka, dijlentrehake yen Bathara Guru ngutus Bathara Narada supaya ngandharake babagan agama cacah wolu marang Maharaja Kano/Kanwa kang jumeneng nata ing nagara Purwacarita.
Ing wektu iku Bathara Narada nampa katrangan babagan paugeran-paugeran ing agama Syiwa, Sambo, Brahma, Indra, Bayu, Wisnu, Kala lan Durga.

Continue reading Bathara Sambu nate kajibah ngebur samodra susu…

Bathara Bayu duwe siswa pitu ing arcapada

Tags: , , , ,

Bathara Bayu kang uga kondhang sinebut Sanghyang Pawana iku putrane Sanghyang Manikmaya utawa Bathara Guru lan Dewi Umayi kang nomer papat.

Tembung pawana ateges angin, dene tembung bayu ateges kekuwatan utawa angin. Bathara Bayu dumunung ing kayangan Panglawung. Sisihane asma Dewi Sumi, putrane Bathara Soma.

Bathara Bayu lan Dewi Sumi miturut andharan ing buku Ensiklopedi Wayang Purwa, weton Balai Pustaka, peputra Bathara Sumarma, Bathara Sangkara, Bathara Sadarma lan Bathara Bismakara. Prabu Drupada raja nagara Pancala lan Resi Drona turun temurun mujudake keturunane Sanghyang Bayu.

Saliyane putra cacah papat asil palakrama kalawan Dewi Sumi, Bathara Bayu uga duwe siswa cacah pitu kang wus dianggep kaya putrane dhewe. Siswa pitu iku kondhang sinebut Bayu Pitu.

Miturut andharan ing buku Bunga Rampai Wayang Purwa Beserta Penjelasannya, anggitane Bondhan Hargana SW lan Muh Pamungkas Prasetyo Bayu Aji, weton Cendrawasih, siswane Bathara Bayu kang cacah pitu iku yaiku Gajah Setubanda, Macan Palguna, Naga Kanetra, raseksa Bismuka, Gunung Maenaka lan Garuda Kagapati.

Naga Kanetra njilma marang Arya Bima utawa Werkudara, raseksa Bismuka njilma marang Ditya Jajagwreka lan Garuda Kagapati njilma marang Anoman.

Ing jagad pedhalangan kang kondhang mung Bayu Lima, yaiku Bayu Kinara (Anoman), Bayu Anras (Ditya Jajagwreka), Bayu Kanetra (Gajah Setubanda), Bayu Langgeng (Gunung Maenaka) lan Bayu Mangkurat (Arya Werkudara).

Bathara Bayu nate tumurun ing arcapada utawa bumi lan dadi raja ing nagara Medhanggora, jejuluk Sri Maharaja Bhoma. Nalika ngejawantah sepisanan nuhoni prentahe Bathara Nihoya, Sanghyang Bayu sinebut Arya Suksena. Sawise nglenggahi dampar keprabon ing krajan Medhanggora jejuluk Maharaja Bhoma, dene patihe asma Arya Bhana.

Bathara Wisnu kajibah mamayu hayuning bawana

Juni 11, 2008 at 11:52 am | In Basa Jawa | No Comments
Tags:
, , , , ,

Bathara Wisnu iku miturut Mahabharata putrane Resi Kasyapa lan Dewi Aditi. Ananging Bathara Wisnu iku uga kondhang minangka putrane nomer lima utawa putra sumendi Sanghyang Manikmaya utawa Batahara Guru lan Dewi Umayi kang banjur dipasrahake marang Resi Kasyapa lan Dewi Aditi supaya digulawenthah.

Putrane Resi Kasyapa lan Dewi Aditi cacah 12, yaiku Dewi Datri, Dewi Mitra, Bathara Ariaman, Bathara Sakra, Bathara Baruna, Bathara Angsa, Bathara Waga, Bathara Wiwaswat, Bathara Pusa, Dewi Sawitri, Dewi Twastri lan Bathara Wisnu.

Miturut andharan ing buku Ensiklopedi Wayang Purwa, weton Balai Pustaka, Bathara Wisnu mujudake bathara kalanggengan utawa karaharjan lan kesejahteraan.

Putrane raja Tribuwana kang nglambangake sipat jujur (Bathara Sambo), semangat (Bathara Brahma), rasa (Bathara Indra) lan daya utawa kekuwatan (Bathara Bayu) durung paripurna yen durung dipepaki pralambang kawicaksanan.

Raja Tribuwana, Bathara Manikmaya utawa Bathara Guru, pengin duwe putra kang asipat wicaksana, wusanane pepenginane iku kasembadan kanthi laire Bathara Wisnu.

Dasanamane Sanghyang Wisnu yaiku Abhuta (raja saka sakabehing titah urip lan kang ora urip), Asiyuta (raja kalanggengan), Cakrawati (raja jagad luhur), Hari (raja dahana utawa geni), Haus (raja samodra), Idopati (raja kapinteran lan kajujuran) lan Janggernata (raja alam donya).

Saliyane iku uga isih ana dasanama Kapila (wasis), Narayana (raja samodra), Pandarik Aksa (raja kasenengan), Purusotama (raja jiwa), Purwaya (rajaning nyawa) lan Wiratapura (rasa sato kewan).

Continue reading Bathara Wisnu kajibah mamayu hayuning bawana…

Bathara Kala wenang mateni lan mangan wong-wong sukerta

Juni 11, 2008 at 8:32 am | In Basa Jawa | No Comments
Tags:
, , , ,

Bathara Kala iku putrane Sanghyang Manikmaya lan Dewi Umayi kang nomer enem, utawa putra ragil. Tembung kala ateges wektu lan dewa penasaran.

Sawise Bathara Guru lan Dewi Umayi peputra cacah lima, kalorone lelungan ngenggar-enggar ati numpak Lembu Andini utawa Nandini.

Ing satengahing mlaku-mlaku iku Bathara Guru kapiadreng saresmi, ananging Dewi Umayi nulak. Pawadane kahanane ora apik kanggo saresmi amarga ana ing satengahing adicara mlaku-mlaku ngenggar-enggar ati.

Continue reading Bathara Kala wenang mateni lan mangan wong-wong sukerta…

Bathara Kamajaya dadi pralambang priya kang sampurna

Juni 11, 2008 at 8:27 am | In Basa Jawa | 1 Comment
Tags:
, , ,

Bathara Kamajaya iku putrane Sanghyang Ismaya lan Dewi Sanggani. Dewi Sanggani dhewe ora liya putrane putri Sanghyang Wenang kang kaping sanga. Bathara Kamajaya iku kondhang duwe pasuryan kang bagus banget, dedeg piyadege uga sampurna.

Yen ing arcapada ana Arjuna kang dadi pralambange priya kang sampurna pasuryan lan dedeg piyadege, ing Suralaya ana Bathara Kamajaya. Kayangane sinebut Cakrakembang. Prameswarine asma Dewi Ratih, yaiku putrane putri Bathara Soma.

Miturut andharan ing buku Ensiklopedi Wayang Purwa, weton Balai Pustaka, pasangan Bathara Kamajaya lan Dewi Ratih kondhang rukune, ora tau cecongkrahan, siji lan sijine padha percayane, siji lan sijine padha tresnane, saengga menjila dadi pralambang wong mbangun bale somah kang samesthine.

Bathara Kamajaya iku tresna banget marang Arjuna, lan tansah sumadya mbela lan mbiyantu Arjuna. Ing lakon Cekel Indralaya, Bathara Kamajaya njaga ajining dhiri Dewi Wara Sumbadra, amarga Arjuna katemben nglakoni tapa brata ing pertapan utawa padhepokan Banjarmelati.

Ora anane Arjuna ing sisihe Dewi Wara Sumbadra dimumpangatake dening para Kurawa kanggo nggodha Dewi Wara Sumbadra kang dumunung ing Banoncinawi. Ing lakon Partadewa, nalika Pandhawa murca lan Arjuna jumeneng nata ing Kaindran, Bathara Kamajaya mbela krajan Amarta saka pangrabasane Kurawa.

Continue reading Bathara Kamajaya dadi pralambang priya kang sampurna…

Bathara Surya njurung ngrembakane titah

Juni 11, 2008 at 8:22 am | In Basa Jawa | No Comments
Tags:
, , , ,

Bathara Surya iku putrane Sanghyang Ismaya lan Dewi Senggani. Bathara Surya duwe sedulur cacah sepuluh, yaiku Sanghyang Wungkuam, Sanghyang Temboro, Sanghyang Kuwera, Sanghyang Wrahaspati, Sanghyang Syiwah, Sanghyang Surya, Sanghyang Candra, Sanghyang Yama/Yamadipati, Sanghyang Kamajaya lan Bathari Darmanasti utawa Dewi Darmanastiti.

Miturut andharan ing buku Ensiklopedi Wayang Purwa, weton Balai Pustaka, Bathara Surya dicritakake duwe sisihan loro, mbakyu adhi, yaiku Dewi Ngruna lan Dewi Ngruni. Sisihane Sanghyang Surya iki sabanjure nurunake bangsa kaga utawa garudha lan bangsa naga utawa ula.

Dening Sanghyang Ismaya, sisihane Sanghyang Surya sakeloron iku diparingi endhog siji-siji. Endhog kang diparingake marang Dewi Ngruna, sawise tekan titi mangsane netes dadi kaga utawa garudha kembar lan dijenengi Sampati lan Jatayu. Sabanjure, garudha kembar iku kondhang lan dadi paraga baku ing crita Ramayana.

Dene endhog kang diparingake marang Dewi Ngruni, nalika tekan titi mangsane netes dadi ula kang cacahe tanpa wilangan, akeh banget. Miturut Mahabharata, garudha Sampati lan Jatayu iku putrane garudha Aruna kang lair saka guwa garbane Dewi Sweni.

Continue reading Bathara Surya njurung ngrembakane titah…

Bathara Yamadipati wenang njabut nyawa

Juni 11, 2008 at 8:16 am | In Basa Jawa | No Comments
Tags:
, , , ,

Bathara Yamadipati iku putrane Bathara Ismaya lan dumunung ing kayangan Hargadumilah. Sedulure Bathara Yamadipati yaiku Bathara Wungkuam, Bathara Temburu, Bathara Kuwera, Bathara Kamajaya, Bathari Darmanastri, Bathara Surya, Bathara Candra, Bathara Wrahaspati lan Bathara Patuk.

Kuwajibane Bathara Kala yaiku nyabut nyawa kabeh titah kang urip ing arcapada. Saliyane duwe jejibahan nyabut nyawa, Sanghyang Yama uga duwe jejibahan njaga neraka. Neraka iku ing jagad pewayangan kalebu salah sijine papan kang mligi ing kayangan.

Dene papan-papan mligi ing kayangan kasebut antarane, bale papan sidhang utawa rerembugan kang sinebut Marataka, dhampar keprabon kang sinebut Mercukundha, karaton ing kayangan kang sinebut Paparyawarna, kori ngarep kang sinebut Sela Matangkep lan dijaga dening Cingkarabala lan Balaupata.

Saliyane iku uga gapura kayangan kang sinebut Merutulya, papan ngaso lan parkir kang sinebut Jamurdipa, alun-alun kang sinebut Repat Kepanasan, pagelaran kang sinebut Kandhawarubinangun, tamansari kang sinebut Kawidodaren Tinjamaya, jurang papane sukma ngenteni pangadilan kang sinebut Wedhung Pangariparip, kreteg tumuju swarga kang sinebut Wot Ogal-Agil, neraka kanggo nyiksa kang sinebut Endhut Blegedaba.

Continue reading Bathara Yamadipati wenang njabut nyawa…

Arya Udawa setya tuhu mbelani Narayana

Juni 10, 2008 at 2:01 pm | In Basa Jawa | No Comments
Tags:
, , , , , , , ,

<!–[endif]–>

Arya Udawa kang uga kondhang sinebut Patih Udawa iku putrane Arya Basudewa lan Ken Sagopi utawa Sagupi.

Miturut andharan ing buku Ensiklopedi Wayang Purwa, weton Balai Pustaka, 1991, sawise Ken Sagopi palakrama karo Antagopa, Arya Udawa lan loro sedulur liyane, Dewi Rarasati utawa Larasati lan Arya Adimanggala banjur dumunung ing kabuyutan Widarakandhang utawa Widarakandha.

Amarga Ken Sagopi palakrama karo Antagopa, sabanjure Udawa lan kabeh sedulure dadi anak-anake Antagopa. Nalika iku ing krajan Mandura dumadi dredah saka trekahe Kangsadewa kang sedya nguwasani dhampar keprabon Mandura. Kangsadewa uga ngracik rancangan arep mateni kabeh putrane Prabu Basudewa, raja kang jumeneng ing Mandura.

Jalaran iku, putra putrane Prabu Basudewa yaiku Kakrasana, Narayana lan adhine Dewi Wara Sumbadra didhelikake ing kabuyutan Widarakandhang, dititipake marang Nyai Sagopi lan Antagopa supaya digulawenthah kanthi permati. Wiwit tekane putra putrane Prabu Basudewa ing Widrakandhang iku Udawa banjur duwe sesambungan raket karo Narayana. Prasasat Narayana iku wus dadi kadidene sedulur tuwane Udawa. Lan Udawa dhewe uga tansah enthengen yen kudu mbiyantu Narayana.

Continue reading Arya Udawa setya tuhu mbelani Narayana…

Yuyutsuh mehak Pandhawa mbelani bebener

Juni 10, 2008 at 1:46 pm | In Basa Jawa | No Comments
Tags:
, , , ,

Arya Yuyutsuh iku putrane Arya Widura utawa Yamawidura. Arya Widura dhewe putrane Begawan Wiyasa lan Dewi Datri. Arya Yuyutsuh duwe sedulur tunggal bapak ibu sing jenenge Sanjaya.
Dene ibune Yututsuh yaiku Dewi Padmarini. Yuyutsuh lan Sanjaya melu bapak ibune lan dedunung ing kasatriyan Pagombakan. Kasatriyan iki mujudake perangan mburi wangunan Karaton Astina.

Wiwitane kulawarga Arya Widura milih meneng lan ora nemtokake sikep arep mbela Pandhawa apa Kurawa nalika perang Baratayuda arep pecah. Wusana Arya Yuyutsuh nemtokake sikep kang dadi katetepan batine sawise ngliwati laku batin kang abot.

Yuyutsuh netepake sikep milih mbela para Pandhawa. Yuyutsuh duwe panganggep, sawise ngliwati laku batin kang abot, yen para Pandhawa iku pehak sing ngugemi bebener. Dene Kurawa dadi mehak kang nerak wewaler, ora ngugemi bebener, kepara ngiwakake bebener.

Yuyutsuh nganggep para Pandhawa pancen dumunung ing kalungguhan kang bener ing bab cecongkrahan kalawan para Kurawa kanggo ngrebut panguwasa ing Krajan Astina. Miturut Yuyutsuh, Pandhawa iku kang duwe hak marisi panguwasaning Krajan Astina saka Prabu Pandudewanata, panguwasane krajan Astina kang sah.

Nalika Prabu Pandhudewanata surut ing kasedan jati, Pandhawa, para putrane pancen durung cukup dewasa yen dipasrahi tanggung jawab mimpin krajan Astina. Amarga iku banjur diracik Piagam Astina kang disekseni lan ditandhatangani dening kabeh pehak lan kabeh krabat sesepuh Astina.

Continue reading Yuyutsuh mehak Pandhawa mbelani bebener…

Pragota seneng guyon lan gojegan

Juni 10, 2008 at 1:36 pm | In Basa Jawa | No Comments
Tags:
, , , , , ,

<!–[if gte vml 1]> <![endif]–><!–[if !vml]–>

Arya Pragota utawa Patih Pragota iku patihe Prabu Baladewa ing Krajan Mandura. Pragota nglenggahi jejering patih njaba. Sedulure Pragota yaiku Arya Prabawa kang ing wektu iku nglenggahi jejering patih njero.

Pawakane Patih Pragota iku gagah pideksa, mirip kaya Dursasana. Swarane bantas, seneng guyon lan gojegan, lan yen micara mesthi dipungkasi kanthi ngguyu lakak-lakak. Amarga sipate kang mangkono iku, Patih Pragota bisa ngimbangi sipate Prabu Baladewa kang gampang nesu.

Nalika dumadi paprangan, kridhane Pragota ing paprangan iku uga kayadene wong kang seneng-seneng, ora lali guyon lan gojegan lan tansah ngumbar esem lan ora kendhat gumuyu nalika ngadhepi mungsuh.
Yen katemben menang ing paprangan Pragota tansah ngguyu cekakakan sinambi jejogedan. Lan yen katemben kalah ing paprangan, dheweke uga ora sedhih. Kabeh dianggep lumrah lan sabanjure lumaku kanthi entheng.

Sadawane uripe Pragota tansah setya tuhu ngabdi marang Prabu Baladewa utawa Kakrasana ing krajan Mandura. Miturut crita ing jagad pedhalangan, Pragota iku anake Antagopa lan Nyai Sagopi.

Continue reading Pragota seneng guyon lan gojegan…

Sitija putrane Hyang Wisnu kang nguwasani krajan loro

Juni 10, 2008 at 1:24 pm | In Basa Jawa | No Comments
Tags:
, , , , ,

Tembung sitija ateges lair saka lemah, siti ateges lemah lan ja ateges lair. Bambang Sitija iku anake Hyang Wisnu lan Dewi Pratiwi utawa Pertiwi, putrane putri Prabu Nagaraja, raja krajan Sumur Jalatunda. Sitija duwe sedulur tunggal bapa biyung sing jenenge Dewi Siti Sendari.
Ing jagad pedhalangan Sitija kondhang kanthi jeneng Bambang Suteja utawa Seteja. Miturut andharan ing buku Ensiklopedi Wayang Purwa, weton Balai Pustaka, 1991, Sitija duwe pusaka peparing ibune, saka kanugrahan kang diparingake Hyang Wisnu, arupa cangkok Kembang Wijayakusuma kang arane Wijayamulya. Pusaka iki duwe kasiyat nguripake titah kang wus mati lan kabeh barang kang wus ora migunani.

Sawijining dina Bambang Sitija pengin nggoleki bapake, kang wektu iku tumurun ing Arcapada njilma dadi sawijining raja gung binathara. Saka pituduhe ibune, Dewi Pratiwi, dheweke diwenehi pangerten, yen sejatine Bambang Sitija iku putrane Hyang Wisnu, ananging ing wektu kuwi nembe njilma marang Narayana utawa Sri Kresna. Dene cirine yaiku kulite cemani utawa ireng, padha kalawan kulite Hyang Wisnu.

Continue reading Sitija putrane Hyang Wisnu kang nguwasani krajan loro…

Raden Samba mati nglabuhi tresna

Juni 10, 2008 at 12:16 pm | In Basa Jawa | No Comments
Tags:
, ,

Samba iku ing jagad pedhalangan uga dikenal kanthi jeneng Wisnubrata, Kusumakilatmaka. Raden Samba duwe sisihan sing jenenge Dewi Yatnyawati, putrane putri Prabu Karekatnyana, raja ing nagara Tasikmadu.

Miturut andharan ing buku Ensklopedi Wayang Purwa, weton Balai Pustaka, 1991, Samba iku putrane Prabu Kresna raja Dwarawati. Ibune Samba yaiku Dewi Jembawati kang ora liya prameswarine Prabu Kresna.

Samba duwe sedulur tunggal bapa biyung sing jenenge Raden Gunadewa lan dedunung ing Gadamana. Gunadewa wujude wanara, lan ing Gadamana digulawenthah dening simbahe, yaiku Resi Jembawan.
Dene papan dununge Samba yaiku kasatriyan Paranggarudha. Sedulure liyane kang tunggal bapa nanging beda ibu yaiku Raden Sarana, Partadewa utawa Partajumena, lan Dewi Titisari kang kabeh lair saka guwa garbane Dewi Rukmini.

Sedulur tunggal bapa liyane yaiku Raden Setyaka (lair saka guwa garbane Dewi Setyaboma) lan sing lair saka guwa garbane Dewi Pertiwi yaiku Sitija lan Siti Sendari. Maratuwane Samba, yaiku Prabu Karekatnyana, miturut andharan ing buku Bunga Rampai Wayang Purwa Beserta Penjelasannya, karyane Bondhan Harghana SW lan Muh Pamungkas Prasetya Bayu Aji, weton Cendrawasih, ora liya sedulure Prabu Karentaknyana, raja ing nagara Calamadu.

Continue reading Raden Samba mati nglabuhi tres

Tinggalkan Balasan

Isikan data di bawah atau klik salah satu ikon untuk log in:

Logo WordPress.com

You are commenting using your WordPress.com account. Logout / Ubah )

Gambar Twitter

You are commenting using your Twitter account. Logout / Ubah )

Foto Facebook

You are commenting using your Facebook account. Logout / Ubah )

Foto Google+

You are commenting using your Google+ account. Logout / Ubah )

Connecting to %s

%d blogger menyukai ini: